Zgaga w ciąży: Przyczyny i jak sobie z nią radzić

Zgaga w ciąży to uczucie pieczenia lub dyskomfortu za mostkiem, wywołane cofaniem się treści żołądkowej – głównie kwasu solnego – do przełyku.

To zjawisko jest formą refluksu żołądkowo-przełykowego (GERD), w którym dolny zwieracz przełyku – mięsień zapobiegający cofaniu się treści żołądkowej – ulega częściowemu rozluźnieniu lub czasowo nie działa prawidłowo.

W czasie ciąży proces ten jest wywołany zarówno przez czynniki hormonalne (podwyższony poziom progesteronu rozluźniający mięśnie gładkie), jak i mechaniczny nacisk na żołądek ze strony powiększającej się macicy.

To prowadzi do łatwiejszego cofania się kwaśnej treści do przełyku, szczególnie po posiłku lub w pozycji leżącej.

Zgaga występuje najczęściej w drugim i trzecim trymestrze ciąży, co jest logiczne z uwagi na przyczyny, które wyjaśnimy poniżej. Zwykle zaczyna się pojawiać po 20. tygodniu ciąży i nasila się wraz z jej postępem.

Wynika to z dwóch głównych przyczyn:

• Zmiany hormonalne: Podwyższony poziom progesteronu obniża napięcie dolnego zwieracza przełyku już w drugim trymestrze, co ułatwia cofanie się kwasu żołądkowego do przełyku.

• Nacisk mechaniczny macicy: W trzecim trymestrze powiększona macica zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej i przesuwa żołądek ku górze, co dodatkowo sprzyja refluksowi.

U niektórych kobiet objawy zgagi pojawiają się już w pierwszym trymestrze, ale zdarza się to rzadziej i zwykle wiąże się z indywidualną wrażliwością na zmiany hormonalne lub wcześniejszym występowaniem GERD.

Zgaga w czasie ciąży jest tak częsta, ponieważ wynika ze złożonego współdziałania zmian fizjologicznych i adaptacji anatomicznych zachodzących w ciele kobiety.

Oprócz wpływu hormonów i nacisku mechanicznego, rolę odgrywają także opóźnione opróżnianie żołądka, zwiększona wrażliwość przełyku na działanie kwasu oraz dłuższy czas zalegania pokarmu w żołądku.

Ciąża zmienia również nawyki i rytm żywieniowy, co może nasilać refluks – np. częstsze i obfitsze posiłki, jedzenie tuż przed snem lub spożywanie potraw drażniących.

Podstawowe przyczyny zgagi zostały opisane w podrozdziale „W których miesiącach pojawia się najczęściej”. Oprócz zmian hormonalnych i wzrostu macicy, zwiększone ciśnienie mechaniczne na żołądek również przyczynia się do dyskomfortu.

Dodatkowo niektóre nawyki i czynniki zewnętrzne mogą znacznie nasilać objawy zgagi w ciąży.

Do najważniejszych czynników wywołujących należą:

• Spożywanie tłustych, smażonych lub ostrych potraw, które stymulują obfitsze wydzielanie kwasu żołądkowego i spowalniają opróżnianie żołądka.

• Spożywanie czekolady, kofeiny i napojów gazowanych, które mogą obniżać napięcie dolnego zwieracza przełyku.

• Jedzenie w pozycji leżącej lub półleżącej oraz kładzenie się zaraz po posiłku, co sprzyja cofaniu się treści żołądkowej.

• Zbyt duże porcje lub częste przejadanie się, prowadzące do wzrostu ciśnienia w żołądku.

• Obcisłe ubrania w okolicy talii, które dodatkowo uciskają brzuch.

• Stres i podwyższona nerwowość, które mogą nasilać uczucie pieczenia poprzez funkcjonalne zmiany w motoryce przewodu pokarmowego.

Te czynniki nie są przyczyną samego stanu, ale często działają jako wyzwalacze nasilające objawy u kobiet, które już są predysponowane do refluksu w czasie ciąży.

W ciąży stosowanie leków jest ograniczone, dlatego zaleca się w pierwszej kolejności wdrażanie metod niefarmakologicznych i naturalnych strategii łagodzenia zgagi. Oto najskuteczniejsze i najbezpieczniejsze podejścia.

Nawyki żywieniowe i zachowania

• Spożywanie małych porcji: Jedz 5–6 razy dziennie w niewielkich ilościach, aby uniknąć przepełnienia żołądka.

• Unikaj jedzenia przed snem: Ostatni posiłek powinien być co najmniej 2–3 godziny przed położeniem się spać.

• Jedz powoli i dokładnie przeżuwaj pokarm, aby odciążyć układ trawienny.

• Uniesiona górna część ciała podczas snu: Spanie na lekko uniesionych poduszkach (15–20 cm) ogranicza refluks w nocy. Dodatkowo poprawia oddychanie, szczególnie w drugiej połowie ciąży, gdy macica uciska przeponę i utrudnia rozszerzanie się płuc.

• Pozostawanie w pozycji pionowej po jedzeniu przez co najmniej 30 minut: Dzięki temu pokarm łatwiej przesuwa się w dół przewodu pokarmowego pod wpływem perystaltyki i grawitacji.

Produkty i napoje korzystne

• Owsianka, banany, migdały i zupy warzywne: Produkty łagodne dla żołądka, o lekkim działaniu alkalizującym. Warto jednak wspomnieć, że doświadczenia wielu pacjentek z bananami są różne – niektóre kobiety, w tym ciężarne, zgłaszają nasilenie zgagi po ich spożyciu.

• Woda z niewielką ilością sody oczyszczonej: Krótkotrwałe rozwiązanie do neutralizacji kwasów (stosować tylko w razie potrzeby, po konsultacji).

Suplementy i środki naturalne (tylko po konsultacji z lekarzem)

• Węglan wapnia: Często stosowany w tabletkach do żucia o działaniu zobojętniającym kwas. Stosowany doraźnie.

• Glinokrzemiany (np. bentonit, smektyt): Wiążą kwasy i toksyny w przewodzie pokarmowym. Bezpieczne w ciąży przy przestrzeganiu dawkowania.

• Aloes (wyłącznie oczyszczony z lateksu i w małych ilościach): Może łagodzić stan zapalny przełyku.

• Nasiona lnu lub chia (namoczone w wodzie): Tworzą żelową masę, która chroni błonę śluzową przed działaniem kwasu żołądkowego.

Wśród skutecznych naturalnych środków znajduje się również korzeń prawoślazu lekarskiego (Althea officinalis), tradycyjnie i naukowo stosowany w łagodzeniu zgagi i refluksu.

Jest bogaty w śluzy roślinne – substancje żelotwórcze, które pokrywają i chronią błony śluzowe żołądka i przełyku, zabezpieczając je przed drażniącym działaniem kwasu solnego.

Najskuteczniejsza forma to macerat na zimno: 1 łyżka posiekanego suchego korzenia prawoślazu zalewa się 250 ml zimnej wody i odstawia na 4–8 godzin (lub na noc), a następnie przecedza. Pić w 2–3 porcjach w ciągu dnia.

Leki na zgagę w ciąży mogą być stosowane, ale wyłącznie po konsultacji z lekarzem.

Najczęściej stosuje się leki zobojętniające (sole mineralne), które neutralizują kwas żołądkowy i są względnie bezpieczne. Blokery H2 oraz inhibitory pompy protonowej mogą być przepisane w cięższych przypadkach, ale tylko pod kontrolą lekarza.

Unika się samoleczenia i długotrwałego stosowania bez nadzoru. Soda oczyszczona nie jest zalecana z uwagi na możliwe skutki uboczne. Zawsze warto najpierw wypróbować suplementy diety i ziołowe metody łagodzenia dolegliwości.

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli zgaga jest częsta i silna, zaburza sen lub codzienne funkcjonowanie, nie ustępuje po domowych metodach albo gdy pojawią się inne objawy, takie jak silny ból, trudności w połykaniu, wymioty z krwią lub utrata masy ciała.

Wczesna konsultacja jest ważna dla właściwej diagnozy i bezpiecznego leczenia w czasie ciąży.

Czy trzeba się martwić, jeśli w ciąży pojawia się zgaga?

Zgaga w ciąży to częste i normalne zjawisko. Główne przyczyny to zmiany hormonalne charakterystyczne dla ciąży oraz powiększająca się macica, która uciska żołądek i utrudnia trawienie.

Jak radzić sobie ze zgagą w czasie ciąży?

W łagodniejszych przypadkach zgaga i refluks mogą być znacznie złagodzone dzięki odpowiedniej diecie i zdrowemu stylowi życia. Obejmuje to regularne małe posiłki, unikanie późnych kolacji, spanie z lekko uniesioną górną częścią ciała oraz redukcję stresu, który również może nasilać objawy.

Co zrobić w przypadku silniejszej zgagi?

Przy bardziej nasilonych objawach można wypróbować naturalne środki, takie jak napar z prawoślazu, spożywanie produktów alkalizujących (np. płatki owsiane) lub wodę z odrobiną sody. Jeśli jednak te metody nie przyniosą ulgi, konieczna jest konsultacja z lekarzem, który oceni, czy i jakie leki mogą być bezpieczne w ciąży.

Źródła:

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3499455/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9439837/