10 objawów niedoboru cynku

Niedobór cynku tostan, w którym organizm nie posiada wystarczającej ilości tego mikroelementu, aby utrzymać swoje normalne funkcje. Cynk uczestniczy w ponad 300 procesach enzymatycznych. Jest ważny dla układu odpornościowego, gojenia się ran, syntezy DNA, wzrostu komórek i ich podziału.

Gdy jego poziom jest niski, wpływa to na wiele narządów i układów. Osiągnięcie klinicznie widocznego niedoboru nie następuje z dnia na dzień, lecz jest wynikiem długotrwałego zaniedbania (np. przez złą dietę) lub niewystarczającego wchłaniania minerału przez dłuższy czas.

Przyczyn niedoboru cynku jest wiele, ale główne z nich to kilka podstawowych czynników.

Oto one: 

• Niewystarczające spożycie w diecie

• Zakłócone wchłanianie w jelitach

• Choroby powodujące przewlekłą utratę cynku (np. choroba Leśniowskiego-Crohna, marskość wątroby)

• Zwiększone zapotrzebowanie – u kobiet w ciąży, karmiących, dzieci w okresie wzrostu, sportowców lub osób narażonych na stres. 

Niedobór może być łagodny i niezauważalny, ale w cięższych przypadkach objawia się szeregiem symptomów, które szczegółowo omówimy w kolejnych podrozdziałach.

Zalecane dzienne spożycie cynku zależy od wieku, płci i stanu fizjologicznego osoby (np. ciąża, laktacja). 

Oto standardowe wartości według międzynarodowych zaleceń określonych przez WHO  (Światową Organizację Zdrowia)

Dla większości ludzi wystarczające jest dostarczanie cynku poprzez zróżnicowaną i zbilansowaną dietę. 

W przypadku wegetarian i wegan, osób z chorobami przewlekłymi lub zaburzeniami trawienia, czasami zaleca się suplementy, jednak bez przekraczania górnego dopuszczalnego limitu 40 mg dziennie bez kontroli lekarskiej.

Objawy niedoboru cynku mogą być liczne i zróżnicowane, w zależności od nasilenia deficytu, który określa się na podstawie okresu, w którym organizm nie otrzymywał wystarczającej ilości cynku, oraz stopnia wyczerpania jego zapasów w organizmie. 

Poważne niedobory objawiają się poważnymi symptomami i mogą prowadzić do bardzo poważnych problemów zdrowotnych, z których niektóre mogą mieć potencjalnie śmiertelny przebieg.

1. Sucha, podrażniona lub łuszcząca się skóra

Cynk jest kluczowy dla utrzymania zdrowej bariery naskórkowej i bierze udział w regeneracji skóry. Jego niedobór prowadzi do zapaleń skóry, często w okolicach ust, oczu i narządów płciowych.

2. Zmniejszony apetyt

Cynk wpływa na hormony regulujące głód oraz na receptory smakowe. W przypadku niedoboru często obserwuje siębrak apetytu, szczególnie u dzieci.

3. Osłabienie smaku i węchu

Niedobór cynku wpływa na brodawki smakowe oraz enzymy odpowiedzialne za odczuwanie smaku i zapachu. Może to prowadzić do utraty lub zniekształcenia tych zmysłów (dysgenezja i anosmia).

4. Opóźnione gojenie się ran 

Cynk uczestniczy w podziale komórek i syntezie kolagenu. Przy jego niedoborze rany goją się wolniej, a ryzyko infekcji wzrasta.

5. Zwiększona podatność na infekcje

Cynk jest kluczowy dla prawidłowego funkcjonowania komórek T i fagocytów. Jego brak osłabia odpowiedź immunologiczną, prowadząc do częstszych infekcji wirusowych i bakteryjnych, cięższego ich przebiegu i wolniejszego powrotu do zdrowia, z większym ryzykiem infekcji wtórnych i ich powikłań.

6. Wypadanie włosów (łysienie)

Przy ciężkim i długotrwałym niedoborze może wystąpić utrata włosów, często rozproszona. Uważa się, że wynika to z zaburzeń przemiany białkowej i komórkowej w mieszkach włosowych.

7. Drażliwość, osłabiona koncentracja

Cynk odgrywa rolę w neuroprzekaźnictwie i funkcjonowaniu poznawczym. Jego niedobór może prowadzić do zmian psychoemocjonalnych, takich jak apatia, niepokój i zmęczenie umysłowe umysłowe.

8. Opóźniony wzrost i rozwój płciowy u dzieci

Cynk jest niezbędny dla równowagi hormonalnej i wzrostu. Jego niedobór może prowadzić doniskiego wzrostu, opóźnionego dojrzewania płciowego i niedokrwistości.

9. Problemy z płodnością

U mężczyzn niedobór cynku wpływa na jakość nasienia, poziom testosteronu i funkcję prostaty. U kobiet może zaburzać owulację i równowagę hormonalną.

10. Białe plamki na paznokciach i łamliwość

Niedobór cynku może objawiać się także zmianami na paznokciach – białymi liniami lub plamkami (leukonychia), łamliwością i wolnym wzrostem.

Potwierdzenie niedoboru cynku wymaga diagnostyki laboratoryjnej połączonej z oceną objawów i diety.

Najczęściej bada się stężenie cynku w surowicy, choć wskaźnik ten nie zawsze dokładnie odzwierciedla wewnątrzkomórkowe zapasy minerału.

Cynk w surowicy mierzy się poprzez pobranie krwi żylnej, zazwyczaj rano na czczo.

Wartości referencyjne dla zdrowych dorosłych mieszczą się w zakresie 70–120 µg/dL (10,7–18,4 µmol/L). 

Łagodny niedobór rozpoznaje się przy wartościach między 60 a 70 µg/dL, a ciężki niedobór — poniżej 60 µg/dL.

Wyniki mogą być wpływane przez różne czynniki, w tym stany zapalne, stres, ciążę, niski poziom albuminy we krwi, a także przyjmowanie innych minerałów, takich jak miedź i żelazo.

Dla dokładniejszej interpretacji często wykonuje się dodatkowe badania.

Poziom albuminy w osoczu jest istotny, ponieważ około 60% cynku we krwi jest z nią związane. Przy obniżonym poziomie albuminy, np. w chorobach wątroby lub nerek, może zostać stwierdzony niski poziom cynku w surowicy, nawet jeśli rzeczywisty niedobór nie występuje.

Stosunek miedzi do cynku również ma znaczenie, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu suplementów cynku, ponieważ może to prowadzić do niedoboru miedzi. W takich przypadkach zaleca się monitorowanie obu wartości.

Ferrytyna i witamina B6są często uwzględniane w panelu diagnostycznym, ponieważ ich niedobór może przypominać objawy niedoboru cynku i współwystępować z nim.

Kiedy zaleca się wykonanie badania?

Badanie poziomu cynku jest zasadne w przypadku występowania objawów lub stanów, które mogą wskazywać na niedobór. 

Takie badanie jest zalecane w następujących przypadkach:

• Przy niewyjaśnionym osłabieniu układu odpornościowego i częstych infekcjach

• Przy przewlekłych problemach skórnych, trudno gojących się ranach

• Przy zaburzeniach smaku i apetytu

• W chorobach układu pokarmowego (np. celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna)

• U wegetarian i wegan z ograniczonym spożyciem cynku

Wczesne rozpoznanie i uzupełnienie niedoboru jest istotne, ponieważ długotrwały brak cynku może prowadzić do przewlekłych problemów zdrowotnych, takich jak zaburzenia płodności, stany depresyjne i osłabienie odporności.

Ponadto niedobór cynku może pogarszać przebieg istniejących chorób, opóźniać procesy regeneracyjne po operacjach lub infekcjach oraz zwiększać ryzyko rozwoju przewlekłych stanów zapalnych.

Im wcześniej zostaną podjęte działania mające na celu wyrównanie poziomu cynku, tym skuteczniejsza i szybsza będzie normalizacja funkcji zależnych od tego mikroelementu.

Jakie są główne objawy niedoboru cynku?

Główne objawy niedoboru cynku to sucha i podrażniona skóra, wolne gojenie się ran, wypadanie włosów, łamliwe paznokcie, utrata apetytu, zaburzenia smaku i węchu, częste infekcje, zmęczenie, drażliwość, trudności z koncentracją, opóźniony wzrost (u dzieci), problemy z płodnością.

Kiedy jesteśmy podatni na niedobór cynku?

W przypadku ograniczonego spożycia w diecie, zaburzeń trawienia, przewlekłego stresu, w czasie ciąży, karmienia piersią, przy diecie wegańskiej lub wegetariańskiej, albo przy zwiększonym zapotrzebowaniu po chorobie.

Jakie są referencyjne wartości cynku u człowieka?

Referencyjne wartości cynku w surowicy dla dorosłych zazwyczaj mieszczą się w przedziale 70–120 µg/dL (10,7–18,4 µmol/L).

Źródła:

https://ods.od.nih.gov/factsheets/Zinc-HealthProfessional/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493231/