Niedobór magnezu: 11 objawów przy braku magnezu

Niedobór magnezu to stan, w którym stężenie magnezu w surowicy spadaponiżej fizjologicznego minimum 0,75 mmol/L (1,8 mg/dL). Zaburzenie to może niekorzystnie wpływać na szereg kluczowych funkcji organizmu.

Wśród nich można wymienić pobudliwość nerwowo-mięśniową, rytm serca, równowagę elektrolitową, a także wiele innych problemów zdrowotnych, które omówimy dziś.

Niedobór magnezu może być wywołany przez szerokie spektrum stanów i czynników. Niektóre z nich są powszechnie znane, podczas gdy inne są słabo rozpoznawane w praktyce klinicznej ze względu na niższą częstość występowania, mimo że również niosą istotne ryzyko. Oto główne grupy, uszeregowane według częstości i znaczenia klinicznego:

Najczęstsze stany

Niewystarczająca i niezrównoważona dieta

Dieta uboga w magnez – często spotykana przy nadmiernym spożyciu przetworzonej żywności ubogiej w minerały – jest główną przyczyną przewlekłego, łagodnego niedoboru. Grupy ryzyka to osoby starsze, osoby na restrykcyjnych dietach, osoby z zaburzeniami odżywiania, a nawet przeciętny współczesny człowiek, szczególnie w krajach rozwiniętych.

Intensywna aktywność fizyczna i stres cieplny

Profesjonalni sportowcy i osoby narażone na długotrwały stres cieplny lubfizyczny mogą tracić znaczne ilości magnezu przez pot. W przypadku braku odpowiedniego uzupełniania, prowadzi to do kumulującego się niedoboru.

Przewlekłe nadużywanie alkoholu

Alkohol jednocześnie zmniejsza wchłanianie magnezu w jelitach, zwiększa jego utratę z moczem i często towarzyszy mu uboga dieta. Przewlekłe spożycie alkoholu to klasyczny czynnik ryzyka wyraźnej hipomagnezemii i częsty problem w krajach o wysokim spożyciu alkoholu na osobę.

Długotrwałe stosowanie diuretyków

Diuretyki tiazydowe i pętlowe (np. furosemid, hydrochlorotiazyd) zwiększają wydalanie magnezu przez nerki. Pacjenci z nadciśnieniem, niewydolnością serca lub marskością wątroby, często leczeni takimi lekami, wymagają regularnego monitorowania elektrolitów i często potrzebują uzupełniania magnezu.

Straty przewodu pokarmowego

Przewlekła biegunka, wymioty lub choroby związane z zaburzeniami wchłaniania(np. celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna, przewlekłe zapalenie trzustki) prowadzą do znacznych strat lub niewystarczającej zdolności wchłaniania.

Cukrzyca typu 2

Nieuregulowana cukrzyca wiąże się ze zwiększonym wydalaniem magnezu wskutek diurezy osmotycznej. Ponadto insulinooporność zaburza rozmieszczenie magnezu wewnątrzkomórkowego, co może pogłębiać obraz kliniczny.

Długotrwałe stosowanie inhibitorów pompy protonowej (IPP)

Stosowanie IPP, takich jak omeprazol lub pantoprazol, przez ponad 12 miesięcy może zahamować transport magnezu w jelitach. Jest to dobrze udokumentowany, ale często pomijany efekt uboczny, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących wiele leków.

Interwencje chirurgiczne

Usunięcie (resekcja) dużej części jelita cienkiego prowadzi do zmniejszonego wchłaniania wielu składników odżywczych i minerałów, w tym magnezu.

Bardziej specyficzne i mniej rozpoznawane stany

Zespół ponownego odżywienia (refeeding syndrome)

Gwałtowne wznowienie odżywiania po długotrwałym głodzeniu lub ciężkim niedożywieniu prowadzi do szybkiego przesunięcia magnezu do komórek i krytycznego spadku jego poziomu we krwi. Jest to szczególnie niebezpieczne u pacjentów z anoreksją lub po intensywnym leczeniu szpitalnym.

Hipermagnezuryczne tubulopatie

Choroby dziedziczne, takie jak zespół Gitelmana lub Bartteraprowadzą do zaburzonego wchłaniania zwrotnego magnezu w kanalikach nerkowych. Często przebiegają z zaburzeniami elektrolitowymi, osłabieniem mięśni i zwiększonym ryzykiem arytmii.

Nadczynność przytarczyc i nowotwory z resorpcją kości

Te stany zaburzają homeostazę mineralną i mogą zaburzać równowagę magnezu. W onkologii niedobór magnezu może być również wywołany przez środki chemioterapeutyczne, takie jak cisplatyna lub ifosfamid, wskutek zaburzeń wchłaniania jelitowego i innych mechanizmów.

Zalecane dzienne spożycie (Recommended Dietary Allowance – RDA)magnezu zależy od wieku, płci i stanu fizjologicznego osoby.

Poniższe dane oparte są na zaleceniach Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz Instytutu Medycyny USA (IOM):

Są to wartości odnoszące się do całkowitego dziennego spożycia, które obejmuje wszystkie źródła – żywność i suplementy. Spożycie przekraczające górną granicę wyłącznie poprzez suplementy diety może wywołać objawy żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka, ze względu na skoncentrowaną formę i zmianę ciśnienia osmotycznego w jelitach.

Niedobór magnezu może objawiać się szerokim zakresem symptomów – od niespecyficznych i łagodnych po poważne zaburzenia nerwowo-mięśniowe i sercowo-naczyniowe. Objawy często rozwijają się stopniowo i mogą pozostawać nierozpoznane przez długi czas.

Najczęstsze objawy to:

• Skurcze i napięcia mięśniowe – jeden z najbardziej charakterystycznych objawów niedoboru – szczególnie w łydkach, stopach i dłoniach. Związany jest ze zwiększoną pobudliwością nerwowo-mięśniową przy niskim poziomie magnezu. Każdy zna to uczucie.

• Zmęczenie i osłabienie – niedobór magnezu zaburza metabolizm energetyczny i funkcję mitochondriów, prowadząc do chronicznego zmęczenia i łatwej męczliwości. Objaw ten często pokrywa się lub mylony jest z odwodnieniem. Dlatego po spożyciu wody z elektrolitami i magnezem poziom energii często nagle się podnosi.

• Bezsenność lub zaburzenia snu – magnez uczestniczy w regulacji neuroprzekaźników, takich jak GABA, odpowiedzialnych za sen. Jego niedobór może powodować problemy ze snem, takie jak trudności z zasypianiem lub niespokojny sen.
  Bóle głowy i migreny – niedobór magnezu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem migren i bólów głowy napięciowych, ze względu na jego wpływ na naczynia krwionośne i równowagę neuroprzekaźników.

• Zawroty głowy i uczucie niestabilności – przy cięższym niedoborze mogą wystąpić zaburzenia równowagi, uczucie niestabilności i zawroty głowy – często spotykane w grupach ryzyka wymienionych we wcześniejszych sekcjach.
  

• "Mgła mózgowa" i problemy z koncentracją – mogą wystąpić problemy z uwagą, pamięcią krótkotrwałą i zdolnością do skupienia, ze względu na rolę magnezu w przewodnictwie nerwowym i funkcjonowaniu mózgu.
  

Inne możliwe objawy:

• Nerwowość, drażliwość i niepokój – magnez moduluje reakcję organizmu na stres. Niski poziom często wiąże się ze zwiększoną pobudliwością nerwową i napięciem.

• Kołatanie serca i arytmie – przy umiarkowanym do ciężkiego niedoborze może pojawić się nieregularne bicie serca, w tym dodatkowe skurcze lub tachykardia.
  Drętwienie i mrowienie – obwodowy układ nerwowy również cierpi przy niedoborze magnezu, co może prowadzić do parestezji.

• Zaparcia – magnez wspomaga perystaltykę jelit, a jego niedobór może prowadzić do zaparć – dość często spotykany objaw.

• Częste drgania mięśni (fascykulacje) – lekkie drgania twarzy, powiek lub kończyn są często wczesnym objawem niskiego poziomu magnezu, który wielu z was zna – szczególnie po „ciężkiej” nocy lub długim dniu na słońcu.
  

Istnieje kilka metod (testów) służących do pomiaru poziomu magnezu w organizmie, z których w praktyce klinicznej najczęściej stosuje się pierwszą z nich. Przedstawmy także pozostałe.

1. Magnez w surowicy (całkowity magnez w surowicy)

Najczęściej stosowany test. Obejmuje około 1% całkowitego magnezu w organizmie, ponieważ reszta znajduje się w magazynach – w kościach, mięśniach i krwinkach.

Wartości tego wskaźnika przy łagodnych i przewlekłych niedoborach mogą pozostawać w normie mimo niedoboru w tkankach, z powodu mechanizmów kompensacyjnych organizmu i dążenia do utrzymania homeostazy krwi.

Za zdrowe uważa się następujące wartości referencyjne: 0.75 – 0.95 mmol/L (lub 1.8 – 2.3 mg/dL). Z kolei za niedobór uznaje się poziom poniżej 0.75 mmol/L (lub < 1.8 mg/dL)

2. Magnez w erytrocytach (RBC magnez)

Pomiar stężenia magnezu w czerwonych krwinkach. Bardziej wiarygodny przy podejrzeniu przewlekłego niedoboru. – Wartości referencyjne: 4.2 – 6.8 mg/dL

3. Magnez w moczu z 24 godzin

Stosowany do oceny wydalania magnezu oraz rozróżnienia pomiędzy stratami nerkowymi a niedostatecznym spożyciem. – Wartości referencyjne: 3 – 5 mmol/24 h (lub 73 – 122 mg/24 h)

Warto wiedzieć, że:

• Przy niskim poziomie magnezu w surowicy i niskim wydalaniu w moczu – prawdopodobny jest niedobór wynikający z niskiego spożycia lub złego wchłaniania.

• Przy niskim poziomie magnezu w surowicy i wysokim wydalaniu – wskazuje na utratę nerkową.

4. Zjonizowany magnez

To biologicznie aktywna frakcja magnezu. Mierzona rzadko, ponieważ wymaga specjalistycznego sprzętu. – Wartości referencyjne: 0.45 – 0.60 mmol/L

Badanie zjonizowanego magnezu zalecane jest przy:

• podejrzeniu niedoboru przy prawidłowym poziomie magnezu w surowicy,

• pacjentach w stanie krytycznym (oddziały intensywnej terapii),

• pacjentach z ciężkimi zaburzeniami elektrolitowymi, uporczywymi arytmiami o nieznanej przyczynie, podejrzeniu upośledzonego wchłaniania komórkowego lub zaburzonej równowagi w przewlekłych chorobach.

Stosowane jest wtedy, gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena biologicznie aktywnego magnezu.

Wczesne wykrycie i skorygowanie niedoboru magnezu zapobiega poważnym powikłaniom nerwowo-mięśniowym, sercowo-naczyniowym i metabolicznym, w tym arytmiom, osłabieniu mięśni, chronicznemu zmęczeniu i pogorszeniu kontroli poziomu glukozy.

Utrzymywanie poziomu magnezu w górnych granicach normy znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia niedoboru i zwiększa zdolności kompensacyjne organizmu w sytuacjach stresowych oraz stanach zwiększonego zapotrzebowania lub strat magnezu – dzięki większym rezerwom tego minerału w ciele.

Czym jest niedobór magnezu?

To stan, w którym poziom magnezu w organizmie znajduje się poniżej normy fizjologicznej i nie wystarcza do prawidłowego funkcjonowania komórek, układu nerwowego i mięśniowego.

Kiedy uznaje się, że występuje niedobór?

Przy poziomie magnezu w surowicy poniżej 0.75 mmol/L (lub < 1.8 mg/dL) uznaje się, że występuje niedobór. Możliwy jest również funkcjonalny niedobór przy wartościach bliskich dolnej granicy normy.

Jakie są najczęstsze objawy niedoboru magnezu?

Skurcze, napięcia mięśniowe, zmęczenie, zawroty głowy, bezsenność, bóle głowy, mgła mózgowa, drażliwość i kołatanie serca.

Źródła:

https://ods.od.nih.gov/factsheets/Magnesium-HealthProfessional/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11444808/