Suchy kaszel u dzieci i dorosłych: przyczyny i możliwe powikłania

Suchy kaszelto uciążliwa forma kaszlu, w której nie dochodzi do odkrztuszania flegmy. Często wynika on z podrażnienia górnych dróg oddechowychlub gardła i może być wywołany przez różne choroby, takie jak przeziębienie, grypa czy alergie. 

W niektórych przypadkach może trwać tygodniami i wymagać specjalistycznego leczenia. Czasami jest tak uporczywy, że prowadzi do prawdziwego wyczerpania i przeciążenia mięśni zaangażowanych w odruch kaszlu – głównie brzucha oraz mięśni międzyżebrowych.

Suchy kaszel to specyficzny objaw, który łatwo rozpoznać po jego cechach. 

Charakterystyczne cechy suchego kaszlu: 

• Brak wydzieliny – suchy kaszel nie wiąże się z odkrztuszaniem śluzu, lepkiej wydzieliny ani plwociny. Z tego powodu trudno uzyskać przy nim ulgę.

• Uczucie podrażnienia – często powodujeuczucie łaskotania w gardle, które z kolei prowadzi do nieustannych napadów kaszlu.

• Napady – może występować napadowo, zwłaszcza w nocy, a wtedy bywa szczególnie uciążliwy i może prowadzić do wymiotów, skurczu oskrzeli oraz silnych trudności w oddychaniu.

• Czas trwania – jeśli utrzymuje się dłużej niż trzy tygodnie, należy skonsultować się z lekarzem.

Suchy kaszel może być sygnałem różnych chorób, dlatego ważne jest zwrócenie uwagi na kilka kluczowych aspektów. Nawet jeden z nich powinien skłonić do konsultacji z lekarzem.

Zwróć uwagę na:

• Czas trwania kaszlu – jeśli trwa dłużej niż trzy tygodnie, należy poszukać przyczyny, takiej jak przewlekła choroba układu oddechowego, refluks żołądkowo-przełykowy lub nawet nowotwór płuc.

• Obecność objawów towarzyszących – gorączka, utrata masy ciała, duszność lub ból w klatce piersiowej mogą wskazywać na poważne infekcje, choroby serca lub płuc.

• Pogorszenie w nocy – może być oznaką astmy lub refluksu (GERD), w których drażnienie dróg oddechowych nasila się w pozycji leżącej i aktywuje przywspółczulny układ nerwowy w nocy.

• Wpływ środowiska – narażenie na kurz, dym, chemikalia lub suche powietrze może nasilać kaszel i wskazywać na alergiczne lub drażniące podłoże.

• Przyjmowanie leków – inhibitory ACE (stosowane w leczeniu nadciśnienia) są znane z wywoływania przewlekłego suchego kaszlu. Jeśli podejrzewa się przyczynę lekową, konieczna jest konsultacja lekarska w celu ewentualnej zmiany terapii.

• Ryzyko powikłań – przewlekły suchy kaszel może prowadzić do zmęczenia mięśni, bólu w klatce piersiowej, odwodnienia błon śluzowych, a nawet uszkodzenia strun głosowych.

Jeśli kaszel jest uporczywy, objawy się nasilają lub towarzyszą mu niepokojące symptomy, takie jak krwioplucie lub silna duszność – konieczna jest natychmiastowa ocena lekarska.

Istnieje wiele przyczyn pojawienia się suchego kaszlu. W większości przypadków nie są to groźne ani nieuleczalne choroby, jednak mimo to powinny być odpowiednio i terminowo leczone.

Infekcje

Wirusowe i bakteryjne infekcje, takie jak grypa, przeziębienie lub krztusiec, mogą powodować uporczywy kaszel u dorosłych i dzieci, który utrzymuje się nawet po ustąpieniu początkowej infekcji. 

Przyczyną tego jest podrażnienie i uszkodzenie błony śluzowej, a po jej regeneracji kaszel powinien ustąpić samoistnie.

Alergie i czynniki drażniące

Kaszlu alergicznego mogą wywoływać kurz, pyłki, zwierzęta domowe lub zanieczyszczone powietrze. Czynniki drażniące, takie jak dym tytoniowy i substancje chemiczne, również mogą nasilać odruch kaszlowy. 

Na szczególną uwagę zasługuje występowanie suchego kaszlu po ekspozycji na substancje chemiczne, takie jak środki czystości. Mogą one uszkodzić drogi oddechowe, osłabić barierę ochronną błony śluzowej wyściełającej tchawicę i oskrzela, a w konsekwencji prowadzić do powikłań, takich jak infekcje bakteryjne.

Kaszlowi alergicznemu często towarzyszy sezonowość, swędzenie oczu i nosa, bez gorączki, dreszczy i bólów mięśniowych typowych dla kaszlu wirusowego.

Choroba refluksowa przełyku (GERD)

W GERD, czyli chorobie refluksowej przełyku, kwasy żołądkowe podrażniają gardło, co prowadzi do drażniącego kaszlupochodzącego z gardła, szczególnie w nocy lub rano po przebudzeniu. 

GERD to diagnoza, która nie jest stawiana po pojedynczych epizodach zgagi czy refluksu, które zdarzają się każdemu, ale przy ich przewlekłym występowaniu i musi być traktowana poważnie ze względu na ryzyko powikłań.

Leki

Niektóre leki, takie jak inhibitory ACE stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego, mogą powodować spastyczny kaszel jako efekt uboczny. 

Kardiolog oceni, w zależności od nasilenia kaszlu, czy należy zmienić leczenie, dawkowanie, czy też pozostawić je bez zmian.

Astma

Astma często objawia się suchym, drażniącym kaszlem, który nasila się w nocy lub po wysiłku fizycznym. 

Charakterystyczne dla niej jest utrudnione wydechowe oddychanie oraz występowanie skurczu oskrzeli, który w niektórych przypadkach może prowadzić do duszności (asfiksji), jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie działania.

Kaszel psychogenny

U niektórych osób szczekający kaszel może być związany z czynnikami psychologicznymi, takimi jak stres i lęk. 

W takich przypadkach należy skonsultować się z psychologiem lub psychiatrą, aby rozwiązać problem psychologiczny, po czym ustąpi również objaw suchego kaszlu.

Suche powietrze

Nadmiernie suche powietrze w zamkniętych pomieszczeniach może prowadzić do przewlekłego podrażnienia gardła i występowania kaszlu. Z tego powodu, szczególnie w okresie zimowym, warto regularnie wietrzyć pomieszczenia, w których się śpi, pracuje lub spędza dużo czasu.

Metody radzenia sobie z suchym kaszlem obejmują różne podejścia, które zależą głównie od przyczyny objawu i jego źródła. Istnieją również inne środki wspomagające, które mogą przynieść ulgę niezależnie od przyczyny.

• Nawilżanie powietrza – stosowanie nawilżaczy powietrza może zmniejszyć stan zapalny i podrażnienie. To skuteczna metoda, niezależnie od przyczyny pojawienia się suchego kaszlu.

• Przyjmowanie większej ilości płynów – ciepłe herbaty i woda wspomagają nawodnienie organizmu, a zioła na kaszel dzięki swoim substancjom aktywnym pomagają łagodzić stany zapalne i podrażnienia.

• Unikanie czynników drażniących – ogranicz kontakt z dymem tytoniowym i zanieczyszczonym powietrzem. Zachowaj ostrożność przy używaniu środków chemicznych i zawsze stosuj maski ochronne, jeśli to konieczne.

• Leczenie farmakologiczne – w razie potrzeby można zastosować leki przeciwkaszlowe lub antybiotyki, ale wyłącznie po konsultacji z lekarzem i ustaleniu przyczyny kaszlu.

Organizm dziecka jest bardziej wrażliwy, a suchy kaszelu dzieci może szybko prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie oskrzeli czy zapalenie płuc. Przewlekły suchy kaszel jest bardzo wyczerpujący i może powodować wymioty, osłabienie, a nawet zaburzenia oddychania i późniejszą duszność.

Szczególną uwagę należy zwrócić na szczekający kaszel, który może być objawem krztuśca, wymagającego natychmiastowej pomocy medycznej.

Suchy kaszel u dzieci może być wywołany przez infekcje wirusowe, alergie, astmę lub czynniki drażniące ze środowiska. Często nasila się w nocy i może prowadzić do bezsenności, rozdrażnienia i dyskomfortu.

Suchy kaszel u dzieci charakteryzuje się:

• Bardziej wrażliwe drogi oddechowe – oskrzela dzieci są węższe i silniej reagują na stany zapalne oraz czynniki drażniące.

• Częsty kaszel nocny – nasila się w pozycji leżącej, szczególnie przy spływającej wydzielinie z nosa (katarze tylnym) lub refluksie.

• Ryzyko powikłań – przewlekły kaszel może prowadzić do zmęczenia, bólu w klatce piersiowej lub trudności w oddychaniu.

U dzieci należy zwrócić szczególną uwagę, aby nie doszło do powikłań. Jeśli kaszel utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, skonsultuj się z lekarzem.

Inne cechy, które należy wziąć pod uwagę, to:

• Objawy towarzyszące – wysoka gorączka, duszność, wysypki lub zmiana głosu wymagają natychmiastowej oceny medycznej i zastosowania odpowiedniego leczenia: antybiotykami, lekami przeciwhistaminowymi, przeciwwirusowymi i immunostymulującymi (w zależności od przyczyny).

• Możliwe alergie – jeśli kaszel nasila się w kontakcie z kurzem, zwierzętami domowymi lub określonymi produktami spożywczymi, może mieć podłoże alergiczne i należy wykonać testy w celu identyfikacji konkretnego alergenu i jego wyeliminowania.

• Zagrożenie krztuścem – w przypadku napadowego kaszlu przypominającego szczekanie lub odgłosy osła (krztusiec) oraz „pianie” przy wdechu i wymioty, szczególnie u niezaszczepionych dzieci, konieczna jest pilna diagnostyka.

Aby złagodzić suchy kaszel u dzieci, należy regularnie wietrzyć pomieszczenie, w którym przebywają, chronić je przed dymem tytoniowym i nawilżać powietrze, aby zmniejszyć podrażnienia.

Jeśli suchy kaszel nie ustępuje lub się nasila, ważne jest, aby niezwłocznie przeprowadzić ocenę medyczną w celu wykluczenia poważnych chorób.

Konieczna jest konsultacja z lekarzem, jeśli kaszel utrzymuje się dłużej niż trzy tygodnie, nasila się, towarzyszy mu wysoka gorączka lub trudności w oddychaniu. 

Może to być oznaka poważnej choroby płuc lub innych narządów.

Jak odróżnić kaszel alergiczny od wirusowego?

Kaszlowi alergicznemu często towarzyszy sezonowość, świąd oczu i nosa, bez gorączki, dreszczy i bólów mięśniowych charakterystycznych dla kaszlu wirusowego.

Co robić w przypadku nocnego suchego kaszlu? 

Nawilżaj powietrze, pij ciepłe płyny i podnieś głowę, używając dodatkowej poduszki.

Jakie choroby mogą powodować przewlekły suchy kaszel? 

GERD, astma, przewlekłe zapalenie oskrzeli, alergie i niektóre choroby serca.

Źródła:

• https://www.healthline.com/health/dry-cough#common-causes

• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493221/