Jak rozpoznać choroby nerek?

Choroby nerek to szeroka grupa schorzeń, które wpływają na strukturę i funkcję nerek – narządów niezbędnych do filtrowania produktów przemiany materii z krwi, regulacji gospodarki wodno-elektrolitowej, ciśnienia krwi oraz produkcji hormonów takich jak erytropoetyna i renina. 

Zdrowie nerek jest nierozerwalnie związane z ogólnym stanem organizmu, a ich uszkodzenie może prowadzić do problemów ogólnoustrojowych. 

W nowoczesnej medycynie nefrologia jest dziedziną, która zajmuje się diagnozowaniem, leczeniem i profilaktyką chorób nerek.

W ostatnich dziesięcioleciach nefrologia znacznie się rozwinęła – nowe metody diagnostyczne i terapie poprawiły leczenie chorób nerek. 

Wiele problemów z nerkami pozostajeniewykrytych przez długi czas, ponieważ objawy mogą rozwijać się powoli i być łagodne lub niespecyficzne. Gdy funkcja nerek się pogarsza, wiele osób nie zdaje sobie sprawy z problemu, aż do momentu poważnego uszkodzenia nerek.

To, co czyni choroby nerek szczególnie niebezpiecznymi, to fakt, że w początkowych stadiach często nie dają wyraźnych objawów. Dlatego świadomość zagrożeń i objawów jest niezwykle ważna dla wczesnego wykrycia i leczenia chorób. W późniejszych stadiach, jeśli nie zostaną wykryte, mogą prowadzić doniewydolności nerek, dializy lub przeszczepu.

Choroby nerek obejmują różnorodne schorzenia o różnej etiologii, przebiegu i konsekwencjach. 

Mogą dotyczyć jednej lub kilku części nerki – kłębuszków, kanalików, śródmiąższu lub dróg moczowych – i przyjmować formę ostrą lub przewlekłą. 

Poniżej przedstawiono główne typy chorób nerek.

Ostre choroby nerek

Ostre uszkodzenie nerek (AKI), znane również jako ostra niewydolność nerek, pojawia się nagle i prowadzi do gwałtownego spadku funkcji nerek. 

Przyczyny obejmują:

• Hipowolemia (utrata krwi, odwodnienie)

• Ciężkie infekcje (sepsa)

• Toksyny i leki

• Niedrożność dróg moczowych

Jeśli zostanie wcześnie zdiagnozowane i leczone, funkcja nerek często ulega pełnemu przywróceniu.

Przewlekłe choroby nerek (PChN)

Przewlekłe choroby nerek (PChN) rozwijają się powoli, zwykle przez miesiące lub lata, prowadząc dotrwałego pogorszeniafunkcji nerek. 

Najczęstsze przyczyny to:

• Cukrzyca (nefropatia cukrzycowa)

• Nadciśnienie tętnicze

• Choroby autoimmunologiczne

• Długotrwałe stosowanie leków nefrotoksycznych

Przewlekła choroba nerek może postępować do schyłkowej niewydolności nerek, wymagającej dializy lub przeszczepu.

Zapalenia nerek

Schorzenia te związane są z zapaleniem, które dotyka różnych struktur w nerkach.

Najczęstsze z nich to:

• Kłębuszkowe zapalenie nerek – zapalenie kłębuszków, często o podłożu autoimmunologicznym

• Odmiedniczkowe zapalenie nerek – bakteryjne zakażenie miedniczki nerkowej i miąższu

• Śródmiąższowe zapalenie nerek – zapalenie śródmiąższu, często wywołane lekami

Choroby obturacyjne

Choroby obturacyjne nerek występują w przypadku utrudnionego odpływu moczu, co prowadzi do zwiększonego ciśnienia i uszkodzenia tkanki nerkowej.

Zaliczają się do nich:

• Kamica nerkowa

• Guzy lub zwężenia moczowodu

• Przerost prostaty (u mężczyzn)

Długotrwała niedrożność może prowadzić do wodonercza i atrofii nerki.

Choroby genetyczne i wrodzone

Ten typ chorób jest wynikiem mutacji lub nieprawidłowości w rozwoju.

Obejmują one:

• Wielotorbielowatość nerek – dziedziczna choroba prowadząca do powstawania licznych torbieli

• Wrodzone wady dróg moczowych – na przykład nerka podkowiasta lub pęcherzowo-moczowodowy refluks

Niektóre są diagnozowane w wieku dziecięcym, inne – później, gdy pojawią się objawy.

Uszkodzenia toksyczne i polekowe

Wiele leków i substancji chemicznych ma potencjał nefrotoksyczny.

Leki o takim działaniu to:

• NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne)

• Antybiotyki aminoglikozydowe

• Środki kontrastowe stosowane w diagnostyce obrazowej

• Leki stosowane w chemioterapii

Uszkodzenia toksyczne mogą być przejściowe lub prowadzić do trwałej dysfunkcji.

Autoimmunologiczne choroby nerek

Ten typ schorzeń wynika z procesu autoimmunologicznego, w którym układ odpornościowy atakuje własne tkanki.

Obejmują one:

• Układowy toczeń rumieniowaty (toczniowe zapalenie nerek)

• Zapalenia naczyń z zajęciem nerek

• Choroba przeciwciał anty-GBM (choroba Goodpasture’a)

Wczesna diagnoza i terapia immunosupresyjna są kluczowe dla zachowania funkcji nerek.

Nowotworowe choroby nerek

Nerki mogą być również dotknięte chorobami nowotworowymi.

Obejmują one:

• Rak nerkowokomórkowy

• Rak urotelialny miedniczki nerkowej

• Przerzuty nowotworowe z innych narządów

Wczesne wykrycieprzy użyciu diagnostyki obrazowej zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Inne rodzaje

Istnieją również choroby, które nie należą do żadnej z powyższych kategorii.

Obejmują one:

• Nefropatia niedokrwienna – związana z upośledzonym ukrwieniem

• Nefrokalcynoza – odkładanie się wapnia w tkance nerkowej

• Infekcje pasożytnicze – takie jak bąblowica czy schistosomatoza (rzadko występujące w Europie, ale istotne w skali globalnej)

Choroby nerek często pozostają długo ukryte, ponieważ ich objawy są niespecyficzne i pojawiają się stopniowo. 

Nerki pełnią szereg istotnych funkcji życiowych– od filtrowania produktów przemiany materii i nadmiaru wody, przez utrzymanie równowagi elektrolitowej, po regulację ciśnienia krwi i produkcję hormonów. Gdy funkcja nerek zostaje zaburzona, procesy te zostają zakłócone i prowadzą do szeregu ogólnych (uogólnionych) objawów, które mogą być pierwszym sygnałem wskazującym na ukrytą chorobę nefrologiczną.

Zmęczenie i obniżony poziom energii

Jednym z najczęstszych objawów jest uczucie ciągłego zmęczenia. Wynika to głównie z nagromadzenia produktów przemiany materii w organizmie i często towarzyszy mu słabość, apatia i trudności z koncentracją. 

Anemia, która często towarzyszy przewlekłym chorobom nerek, potęguje to uczucie.

Zatrzymanie płynów (obrzęk)

Gdy nerki nie są w stanie wydalić wystarczającej ilości płynów, pojawiają się obrzęki – najczęściej w kostkach, stopach, dłoniach i wokół oczu. 

W cięższych przypadkach może rozwinąć się uogólniony obrzęk całego ciała.

Zmiany w oddawaniu moczu

Chociaż ten objaw jest bezpośrednio związany z nerkami, stanowi część ogólnego obrazu klinicznego. 

Zmiany mogą obejmować:

• Częstsze lub rzadsze oddawanie moczu

• Oddawanie moczu w nocy (nykturia)

• Ciemny, mętny lub pieniący się mocz (z powodu obecności białka)

• Krew w moczu

• Pieczenie lub ból podczas oddawania moczu

Suchość i swędzenie skóry

Gromadzenie się mocznika i innych produktów przemiany materii w organizmie prowadzi do suchej i podrażnionej skóry. 

Ten objaw często wiąże się z uporczywym świądem (świąd skóry).

Utrata apetytu, nudności, wymioty

Zespół mocznicowy to stan, w którym toksyny gromadzą się we krwi. 

Może to prowadzić do objawów żołądkowo-jelitowych, takich jak niechęć do jedzenia, uczucie ciężkości, nudności, a nawet wymioty.

Duszność

W przypadku zatrzymania płynów w organizmie, płyn może gromadzić się również w płucach (obrzęk płuc). 

Powoduje to uczucie braku powietrza, szczególnie podczas wysiłku fizycznego lub w pozycji leżącej.

Podwyższone ciśnienie krwi

Nerki odgrywają kluczową rolę w regulacji ciśnienia krwi. 

Ich zaburzona funkcja często prowadzi do nadciśnienia tętniczego, które z kolei dodatkowo uszkadza nerki, tworząc błędne koło.

Choroby nerek obejmują szeroki zakres schorzeń – od odwracalnych zapaleń po przewlekłe i postępujące uszkodzenia, które wymagają dożywotniego monitorowania. 

Pytanie, czy choroby nerek są uleczalne, nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ zależy to od konkretnego rodzaju, stadium choroby oraz terminowości postawienia diagnozy.

Ostre choroby nerek – często odwracalne

Ostre stany, takie jak ostra niewydolność nerek lub ostre zapalenia (np. odmiedniczkowe zapalenie nerek, kłębuszkowe zapalenie nerek), często mogą zostać całkowicie wyleczone, jeśli zostaną odpowiednio wcześnie zdiagnozowane i leczone. 

Leczenie obejmuje antybiotyki, korektę zaburzeń elektrolitowych, dożylne wlewy oraz leczenie wspomagające. W niektórych przypadkach może być konieczne tymczasowe leczenie dializą, ale funkcja nerek często zostaje całkowicie przywrócona.

Przewlekłe choroby nerek – możliwe do kontrolowania, ale nie zawsze odwracalne

Przewlekła choroba nerek (PChN) to postępujące schorzenie, którego zazwyczaj nie da się całkowicie wyleczyć, ale można je spowolnić i kontrolować. 

Wczesne wykrycie i odpowiednia terapia (regulacja ciśnienia krwi, poziomu cukru we krwi, białkomoczu) mogą zatrzymać lub znacznie opóźnić rozwój niewydolności nerek.

Choroby wymagające specjalistycznej terapii

Istnieją choroby nerek, które wymagają specjalistycznego leczenia.

Autoimmunologiczne zapalenia nerek czasami dobrze reagują na leczenie immunosupresyjne.

Choroby obturacyjne leczy się poprzez usunięcie przyczyny(np. kamienie, zwężenia, guzy).

Choroby genetyczne, takie jak wielotorbielowatość nerek, nie mogą być wyleczone, ale objawy i powikłania są kontrolowane farmakologicznie.

Kiedy konieczna jest dializa lub przeszczep?

Gdy funkcja nerek spada poniżej krytycznego progui nie można utrzymać prawidłowej równowagi wewnętrznej, konieczna staje się terapia zastępcza.

Obejmuje ona hemodializę, dializę otrzewnową lub przeszczep nerki. 

Przeszczepienie nerki jest najbardziej kompleksową formą leczeniaw zaawansowanej PChN, a przy udanym przeszczepie pacjent może prowadzić całkowicie normalne życie.

Choroby nerek często rozwijają się bezobjawowo, z łagodnymi i niespecyficznymi objawami we wczesnych stadiach. Dlatego ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem już przy pierwszych objawach, nawet jeśli nie wydają się poważne. 

Wczesna konsultacja może zapobiec trwałym uszkodzeniom i konieczności intensywnego leczenia, takiego jak dializa czy przeszczep.

Główne objawy wymagające konsultacji medycznej:

• Zmiany w oddawaniu moczu – częste oddawanie moczu, nocne oddawanie moczu, zmniejszona ilość moczu, ból lub pieczenie podczas oddawania moczu, mocz z krwią lub o nietypowym kolorze

• Obrzęki – szczególnie na twarzy, dłoniach, nogach i wokół oczu. Może to wskazywać na zatrzymanie płynów z powodu zaburzonej funkcji filtracyjnej nerek.

• Zmęczenie, osłabienie, wyczerpanie – wynik anemii, często towarzyszącej przewlekłym chorobom nerek.

• Wysokie ciśnienie krwi, trudne do kontrolowania – nadciśnienie często jest zarówno przyczyną, jak i skutkiem problemów z nerkami.

• Ból w okolicy lędźwiowej – szczególnie jednostronny i towarzyszący gorączce, dreszczom lub nudnościom.

• Duszność, utrata apetytu, metaliczny posmak w ustach – w przypadku zaawansowanego uszkodzenia nerek.

Regularne badania profilaktyczne u specjalisty mają kluczowe znaczenie dla wykrywania niektórych chorób nerek. 

W przypadku czynników ryzyka, takich jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, rodzinna historia chorób nerek, choroby autoimmunologiczne – ważne jest monitorowanie stanu nerek.

To samo dotyczy osób po długotrwałym stosowaniu leków, które mogą uszkodzić nerki – zwłaszcza niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) lub niektórych antybiotyków.

W przypadku niezamierzonej utraty masy ciała lub przewlekłej gorączki również należy skonsultować się z lekarzem.

Jakie są pierwsze oznaki, że z moimi nerkami dzieje się coś niepokojącego?

Zmiany w oddawaniu moczu, obrzęki, zmęczenie, wysokie ciśnienie krwi oraz bóle pleców i krzyża to jedne z najczęstszych wczesnych objawów. W przypadku ich wystąpienia zalecana jest konsultacja z lekarzem.

Co najczęściej uszkadza nerki?

Najczęstsze przyczyny to cukrzyca, wysokie ciśnienie krwi, długotrwałe stosowanie niektórych leków (np. NLPZ), infekcje i choroby genetyczne.

Czy choroby nerek są uleczalne?

Wiele z nich można kontrolować, zwłaszcza jeśli zostaną wcześnie wykryte. Leczenie może obejmować dietę, leki, usunięcie przyczyny (np. wysokiego poziomu cukru we krwi), a w cięższych przypadkach – dializę lub przeszczep.

Źródła:

• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK535404/