Laktoza tonaturalny węglowodan wytwarzany przez ssaki jako składnik mleka. Budzi zainteresowanie zarówno wśród naukowców, jak i w społeczeństwie ze względu na swój specyficzny metabolizm.
W tym artykule omówimy pochodzenie laktozy, w jakich produktach występuje, jak wpływa na organizm oraz jakie są jej możliwe alternatywy.
Czym jest laktoza?
Laktoza to związek chemiczny będący w istocie disacharydem, który składa się z dwóch cząsteczek monosacharydów – glukozy i galaktozy.
Jest głównym węglowodanem występującym w mleku ssaków, dlatego ma ogromne znaczenie w okresie wzrostu i rozwoju jako podstawowe źródło energii.
Pochodzenie słowa "laktoza" wywodzi się z łacińskiego „lac” – mleko i odnosi się do jego lekko słodkawego smaku. Choć budową laktoza jest prostym cukrem, jej metabolizm jest złożony i do jego przeprowadzenia potrzebny jest enzym zwany laktazą.
Jakie jest jej pochodzenie i w czym się znajduje?
Laktoza jest naturalnym składnikiem mleka i w rzeczywistości to jedyny węglowodan, który naturalnie występuje w mleku matki ssaków.
Występuje w różnych ilościach w zależności od źródła, na przykład:
-
Mleko krowie: Około 4,8% laktozy
-
Mleko kozie: Ilość podobna do mleka krowiego
-
Mleko owcze: Około 5,1%
-
Mleko ludzkie: Około 7%, co nadaje mu słodszy smak w porównaniu do mleka większości ssaków.
Cukier mleczny to główny składnik mleka, dlatego można go znaleźć w wielu przetworzonych produktach mlecznych, takich jak sery, śmietana czy lody, na przykład.
Poza produktami mlecznymi, laktoza często dodawana jest do produktów rafinowanych, takich jak pieczywo, przekąski i wyroby cukiernicze. Wykorzystuje się ją także jako wypełniacz w niektórych preparatach farmaceutycznych.
Przyswajanie i metabolizm
Po spożyciu produktów zawierających cukier mleczny – laktozę, nasz organizm wydziela enzym zwany laktazą, który produkowany jest w jelicie cienkim. Pomaga on rozłożyć laktozę na dwie proste cząsteczki monosacharydów – glukozę i galaktozę, które następnie są wchłaniane przez śluzówkę jelitową i trafiają do krwiobiegu.
U ludzi, podobnie jak u większości ssaków, z wiekiem produkcja tego enzymu stopniowo spada (niedobór laktazy), co utrudnia rozkład laktozy w jelitach i prowadzi do jej przechodzenia w niestrawionej formie do jelita grubego. Tam, pod wpływem różnych bakterii, ulega fermentacji.
To z kolei prowadzi do objawów takich jak:
Jak wpływa na organizm?
Dla noworodków laktoza to podstawowe źródło energii i nieodłączny element diety (mleko).
U dorosłych jej funkcje są znacznie bardziej ograniczone, ale nadal pełni role takie jak:
-
Źródło energii: Mimo że jest to cukier prosty, powodujący szybki wzrost, a następnie spadek poziomu glukozy we krwi, dostarcza 4 kcal na gram substancji.
-
Wspomaga wchłanianie wapnia z mleka: Laktoza bierze udział w ekspresji specjalnych białek wiążących wapń. Innymi słowy, działa jako mechanizm uruchamiający, który daje sygnał organizmowi, że prawdopodobnie została spożyta żywność bogata w wapń.
-
Utrzymuje równowagę korzystnych bakterii w jelitach: Laktoza wspiera równowagę w jelitach, dostarczając im energii. W zamian bakterie przekształcają ją w kwas mlekowy i utrzymują kwaśne środowisko w jelitach, niezbędne do ich prawidłowego funkcjonowania i dobrego stanu.
Niestety, jak już wspomniano powyżej, wraz z wiekiem zdolność naszego organizmu do jej trawienia maleje, co stopniowo może prowadzić do pojawienia się nieprzyjemnych objawów związanych ze spożywaniem mleka i produktów bogatych w laktozę, takich jak bóle brzucha i wzdęcia.
Nie bez powodu mówi się, że mleko to pokarm dla niemowląt i małych dzieci. U dorosłych spożycie mleka często musi zostać ograniczone lub całkowicie wyeliminowane z powodu rozwijającego się niedoboru laktazy i zastąpione produktami mlecznymi fermentowanymi, w których zawartość laktozy została zredukowana do minimum – np. jogurty, sery itp.
Odpowiednie suplementy przy nietolerancji laktozy
Kto powinien unikać laktozy?
Osoby z niedoborem laktazy
Wraz z wiekiem niemal wszyscy ludzie w różnym stopniu rozwijają niedobór laktazy. Objawy różnią się w zależności od ilości spożytej laktozy i stopnia niedoboru enzymu – od łagodnych skurczów i gazów, po silne bóle, wzdęcia i biegunkę.
W przypadku występowania tych objawów zaleca się unikanie spożywania mleka i produktów o wysokiej zawartości laktozy.
Uważa się, że osoby z niemal całkowitym niedoborem laktazy mogą spożywać do 12 g czystej laktozy dziennie bez istotnych objawów, pod warunkiem że laktoza jest spożywana razem z innymi produktami.
Warto jednak pamiętać, że każdy organizm jest inny i reakcje mogą się różnić w zależności od osoby.
Ciekawostką jest fakt, że równowaga flory jelitowej może mieć istotny wpływ na rozkład laktozy u osób z niedoborem laktazy – obecność określonych szczepów bakterii kwasu mlekowego sprzyja rozkładowi laktozy i jej przekształcaniu w kwas mlekowy.
Osoby z nietolerancją laktozy
Nietolerancja laktozy to stan, w którym dana osoba nie jest w stanie strawić laktozy w wyniku częściowego lub całkowitego niedoboru enzymu odpowiedzialnego za jej rozkład – laktazy.
Stan ten powoduje objawy takie jak:
-
Bóle brzucha
-
Wzdęcia
-
Gazy
-
Biegunka
Dieta bez laktozy i produktów mlecznych
Dieta bez laktozy oznacza, że wszystkie produktyzawierające laktozę powinny zostać wykluczone. To jedyny sposób na radzenie sobie z nietolerancją – przynajmniej w teorii.
W rzeczywistości, jak już wcześniej wspomniano, organizm większości ludzi ma pewną zdolność do trawienia laktozy, o ile jej ilość nie przekracza określonego poziomu.
Dla wielu osób z nietolerancją laktozy wystarczy ograniczyć spożycie mleka oraz niektórych świeżych serów, takich jak mozzarella, ricotta i mascarpone.
W jogurtach, dojrzałych serach, żółtych serach oraz innych fermentowanych produktach mlecznych bakterie kwasu mlekowego i drożdże w dużej mierze rozkładają laktozę pozostałą po oddzieleniu serwatki.
Dlatego produkty te zawierają mniejsze ilości cukru mlecznego i często są lepiej tolerowane przez osoby z niedoborem laktazy.
Z tych powodów diagnoza nietolerancji laktozy dla większości osób nie jest tak straszna ani nie oznacza wyroku.
Dla tych jednak, którzy cierpią na ciężką formę tej przypadłości i nawet minimalne ilości laktozy wywołują nieprzyjemne objawy, rozwiązaniem jest spożywanie specjalnych produktów bez laktozy.
Mogą to być bezpieczne roślinne alternatywy dla mleka, takie jak:
-
Migdałowe
-
Sojowe
-
Kokosowe i inne mleka z różnych rodzajów orzechów.
Mogą to być również produkty mleczne, do których wcześniej dodano enzym laktazę i usunięto resztkowe ilości cukru mlecznego.
W obu przypadkach nietolerancja laktozy nie jest poważnym stanem, który miałby istotny wpływ na stan zdrowia lub jakość życia.
Ograniczenia są minimalne, biorąc pod uwagę zaawansowane technologie i produkcję mlecznych produktów bez laktozy oraz roślinnych zamienników.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest nietolerancja laktozy?
Stan, w którym organizm człowieka nie jest w stanie rozłożyć cukru mlecznego z powodu niedoboru enzymu laktazy.
Czy laktoza jest szkodliwa?
Laktoza to naturalny cukier mleczny. U większości ludzi jednak, po osiągnięciu pewnego wieku, jej spożycie może powodować wzdęcia, bóle brzucha i biegunkę.
Jak radzić sobie z nietolerancją laktozy?
Poprzez unikanie spożycia mleka i innych produktów mlecznych.
Dodaj komentarz