Biegunka: Możliwe przyczyny i powikłania

Biegunka to proces patologiczny, który występuje w wyniku działania różnych czynników chorobotwórczych. 

Charakterystyczne dla biegunki jest wydalanie wodnistej treściwięcej niż 3 razy dziennie.

Nadmierna ilość płynnych stolców prowadzi do dużej utraty płynów i elektrolitów, co z kolei powoduje zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej w organizmie. 

Biegunka zmienia kolor i zapach stolca. Często towarzyszą jej objawy takie jak wymioty, wysoka gorączka oraz zmniejszone spożycie składników odżywczych i płynów. 

Biegunka może występować w dwóch formach – ostrej i przewlekłej. 

Ostra pojawia się nagle i trwa do 2 tygodni, a jej przyczyną jest najczęściej infekcja wirusowa. 

W przypadku przewlekłej przyczyny mogą być różnorodne, a czas jej trwania zwykle przekracza 2 tygodnie. 

W naszym regionie geograficznym terminy „rozstrój” i „biegunka” często są używane zamiennie, jednak w rzeczywistości oznaczają coś innego. 

„Rozstrój” to bardziej ogólny termin, który może odnosić się do każdego zaburzenia prawidłowego funkcjonowania organizmu, w tym do rozstroju żołądka, który często obejmuje biegunkę, ale towarzyszą mu nudności i bóle. 

Biegunka to konkretna jednostka chorobowa, charakteryzująca się częstym oddawaniem luźnych stolców. 

Podsumowując – biegunka jest objawem, natomiast rozstrój może być szerszą diagnozą lub odczuciem.

Biegunka to jedno z najczęstszych dolegliwości żołądkowych, które dotyka ludzi w każdym wieku na całym świecie. 

Chociaż w większości przypadków jest krótkotrwała i przemija bez poważnych konsekwencji, może być sygnałem głębszych zmian patologicznych i prowadzić do ciężkiego odwodnienia, szczególnie u małych dzieci i osób starszych. 

Dlatego niezwykle ważne jest, aby rozpoznawać możliwe przyczyny jej występowania i wiedzieć, kiedy należy szukać pomocy lekarskiej. 

Główną przyczyną biegunki jest infekcja wirusowa, która atakuje przewód pokarmowy (nieżyt żołądkowo-jelitowy). Większość ludzi nazywa to „wirus żołądkowy” lub „grypa żołądkowa”. Biegunka może jednak mieć wiele różnych przyczyn. 

Z niektórymi z nich zapoznamy was poniżej. 

Infekcje

Najczęstszymi przyczynami prawdziwej biegunki są choroby zakaźne:

• Wirusy (norowirus, rotawirus)

• Bakterie (Salmonella, Escherichia coli)

• Niektóre pasożyty (Giardia, Entamoeba histolytica i inne).

Najczęstszą przyczyną biegunki u osób dorosłych jest zakażenie norowirusem, a u dzieci czynnikiem wirusowym wywołującym ten objaw jest infekcja rotawirusowa. 

Zatrucie pokarmowe

Bardzo częstą przyczyną pojawienia się biegunki jest spożycie zanieczyszczonych produktów spożywczych i napojów. Zatrucia pokarmowe, które obejmują obecność bakterii lub ich endotoksyn, również należą do grupy biegunek zakaźnych.

„Biegunka podróżnych” należy do tej grupy zatruć pokarmowych. Występuje podczas podróży do nowego środowiska o złej higienie lub złych warunkach sanitarnych. 

Nietolerancje pokarmowe i substancji

Jeśli cierpisz na nietolerancję laktozy, doświadczasz biegunki po spożyciu produktów mlecznych. Przyczyną jest to, że twoje ciało nie potrafi strawić laktozy zawartej w ich składzie. 

Inni ludzie mają z kolei problem z trawieniem fruktozy – cukru występującego w miodzie i owocach. 

Celiakia to inny rodzaj nietolerancji na pokarmy zawierające białko pszenicy – gluten. Ich spożycie również może powodować biegunkę. 

Przewlekłe zapalne choroby jelit

Obecność przewlekłych zapalnych chorób jelit bardzo często rozpoczyna się od nawracającej biegunki, czasem naprzemiennie z zaparciami.

Do takich chorób należą:

• Zespół jelita drażliwego (IBS)

• Choroba Leśniowskiego-Crohna

• Przewlekłe wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG)

W ich przebiegu obserwuje się wrzody i procesy zapalne w błonie śluzowej jelit, którym oprócz biegunek towarzyszy obecność krwi w stolcu. Stres i niepokój mogą nasilać objawy tych schorzeń. 

Leki

Biegunka jest częstym działaniem niepożądanym podczas stosowania wielu leków. 

Podczas leczenia antybiotykami bardzo często niszczone są szkodliwe drobnoustroje. Jednak wpływa to również na poziom naturalnej flory jelitowej, co może prowadzić do zwiększonej motoryki jelit (nasila się ich funkcja) i wystąpienia biegunki. 

Długotrwałe stosowanie niektórych antybiotyków może prowadzić do stanu zwanego rzekomobłoniastym zapaleniem jelita grubego, wywoływanego przez bakterie z rodzaju Clostridium. Jest to poważne schorzenie, którego leczenie wymaga znacznych wysiłków i czasu.

Stosowanie leków zobojętniających sok żołądkowy, zawierających sole magnezu, a także niektórych leków przeciwnowotworowych i preparatów do kontroli poziomu cukru we krwi, również może powodować biegunkę. 

Stres i niepokój

Stres emocjonalny i niepokójrównież mogą przyczyniać się do przyspieszonego pasażu jelitowego i zaburzeń funkcjonowania jelit, z powodu zwiększonego wydzielania noradrenaliny i kortyzolu.

Z patofizjologicznego punktu widzenia, pojawienie się biegunki związane jest z zaburzeniem regulacji prawidłowych procesów zachodzących w świetle jelita – wchłaniania wody i wydzielania płynów.

Jelita odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu równowagi wodno-elektrolitowej organizmu. Ich funkcja może jednak zostać zaburzona.

Przyczyny biegunki wynikają z jednego lub kilku z poniższych mechanizmów:

• Zwiększone wydzielanie:Niektóre czynniki, najczęściej zakaźne, mogą bezpośrednio stymulować wydzielanie jonów chlorkowych w jelitach, co prowadzi do zwiększonej utraty płynów ze stolcem.

• Zmniejszone wchłanianie wody:Stany zapalne i inne uszkodzenia błony śluzowej jelit mogą znacznie obniżyć zdolność do wchłaniania wody ze światła jelita do krwiobiegu.

• Osmotyczna nierównowaga:Spożycie różnych substancji, najczęściej alkoholi cukrowych lub polioli (sorbitol, glicerol, mannitol i laktoza), a także niektórych leków, może osmotycznie przyciągać płyny z powrotem do światła jelita, prowadząc do wodnistych stolców.

• Zaburzenia motoryki jelit (przyspieszony pasaż jelitowy): Szybka perystaltyka i przyspieszone przemieszczanie się pokarmu oraz płynów przez jelita skracają czas ich kontaktu z błoną śluzową. W efekcie dochodzi do zmniejszonego wchłaniania składników odżywczych i zwiększonego wydalania płynów w postaci biegunki.

Nie można zapominać także o zaburzeniach mikroflory jelitowej, czyli o braku równowagi między bakteriami jelitowymi. Najczęściej pojawiają się one jako skutek przebytych infekcji lub leczenia antybiotykami i mogą zakłócać prawidłowe procesy trawienne, prowadząc do biegunki.

Ciężkie biegunki mogą prowadzić do odwodnienia organizmu, które może być zagrożeniem dla życia, jeśli nie zostanie odpowiednio leczone. 

Odwodnienie często występuje u małych dzieci i osób starszych z osłabionym układem odpornościowym. 

Objawy odwodnienia obejmują: 

• Wzmożone pragnienie

• Zmniejszone oddawanie moczu 

• Suchość w ustach i suchość skóry 

• Zmęczenie

• Ciemne zabarwienie moczu 

• Osłabienie i zawroty głowy. 

W przypadku wystąpienia powyższych objawów, zwłaszcza jeśli się nasilają lub utrzymują, zaleca się konsultację z lekarzem specjalistą. Zleci on odpowiednie leczenie i pomoże przywrócić prawidłową florę jelitową oraz skorygować zaburzenia elektrolitowe. 

Dzieci są szczególnie podatne na biegunkę i odwodnienie. 

Zgodnie z danymi WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) biegunka i związane z nią powikłania są odpowiedzialne za około 1 na 9 zgonów dzieci rocznie. Stawia to biegunkę na drugim miejscu wśród przyczyn zgonów dzieci poniżej 5. roku życia. Przyczyną wysokiej śmiertelności w tej grupie jest fakt, że dzieci są bardziej narażone na rozwój ciężkiego odwodnienia ze względu na mniejszą objętość ciała i szybsze rozprzestrzenianie się płynów w organizmie. 

Jeśli zauważysz objawy odwodnienia u swojego dziecka, ważne jest, aby natychmiast skontaktować się z lekarzem.

Objawy, które mogą wskazywać na odwodnienie u dziecka, obejmują: 

• Zmniejszone oddawanie moczu lub brak moczu 

• Ból głowy

• Suchość ust i warg

• Brak łez podczas płaczu

• Zapachemnięte oczy

• Zmęczenie i senność

• Zapaść ciemiączka (miękkiej części głowy u noworodków) 

• Drażliwość i nietypowe zachowanie.

W przypadku wystąpienia tych objawów należy skonsultować się z pediatrą lub zgłosić się na pogotowie. Ciężkie odwodnienie u dzieci może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak niewydolność nerek i wymaga szybkiego leczenia. 

Objawy biegunki mogą różnić się pod względem czasu trwania i intensywności i często występują łącznie. 

Oto niektóre z najczęstszych objawów towarzyszących biegunce: 

• Częste wizyty w toalecie – przy biegunce oddawanie stolca występuje częściej niż zwykle – zazwyczaj trzy lub więcej razy dziennie. Jest to spowodowane przyspieszonym przemieszczaniem się treści przez jelita, co uniemożliwia prawidłowe wchłanianie wody. 

• Skurcze i bóle brzucha – skurcze jelit powodują ostre i tępe bóle brzucha. Ból może poprzedzać wypróżnienie i ustępować po nim. W cięższych przypadkach ból utrzymuje się stale. 

• Wzdęcia – uczucie pełności i rozdęcia brzucha spowodowane jest nagromadzeniem się gazów lub płynów w jelitach. Wzdęcia są efektem zaburzonego trawienia lub fermentacji niestrawionego pokarmu. 

• Objawy odwodnienia – częsta biegunka prowadzi do utraty wody i elektrolitów. Objawy to: suchość w ustach, silne pragnienie, zawroty głowy, rzadkie oddawanie moczu, ciemny mocz, zmęczenie i inne. Poważne przypadki odwodnienia i ich powikłania omówiliśmy wcześniej w artykule. 

• Nudności – uczucie mdłości i wymioty mogą towarzyszyć biegunce, szczególnie gdy jej przyczyną jest infekcja lub zatrucie pokarmowe. Często dochodzi również do wymiotów, co dodatkowo pogarsza stan. 

• Podwyższona temperatura – w przypadku biegunki wywołanej przez wirusy, pasożyty lub bakterie może wystąpić gorączka (powyżej 38°C). Podwyższona temperatura świadczy o reakcji układu odpornościowego na czynnik zakaźny.

Aby poradzić sobie z biegunką, należy stale się nawadniać lub przyjmować douste płyny nawadniające. 

Stosuj dietę lekkostrawną, składającą się z bananów, puree, tostów i ryżu. 

Unikaj produktów mlecznych, tłustych i pikantnych potraw. 

Można stosować dostępne bez recepty leki przeciwbiegunkowe, ale należy skonsultować się z lekarzem, jeśli pojawi się gorączka lub zauważysz obecność krwi w stolcu. 

Warto przyjmowaćprobiotyki, ponieważ pomagają chronić florę jelitową i zmniejszają częstotliwość wypróżnień. 

Należy zgłosić się do lekarza, jeśli biegunka nie ustępuje przez ponad dwa dni mimo stosowania leków. Zachowuj dobrą higienę osobistą, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się infekcji.

Należy zasięgnąć porady lekarskiej w przypadku biegunki, gdy wystąpią:

• Objawy odwodnienia – suchość w ustach, zmniejszone oddawanie moczu lub osłabienie. 

• Wysoka gorączka – powyżej 38°C. 

• Zmiany w stolcu– pojawienie się krwi i śluzu.

• Silny ból brzucha lub wymioty – silny ból uniemożliwia przyjmowanie wystarczającej ilości płynów. 

• Biegunka u niemowląt lub małych dzieci – szczególnie jeśli towarzyszy jej gorączka lub osłabienie. 

• Osoby starsze lub osoby z chorobami przewlekłymi – wyższe ryzyko wystąpienia powikłań i dłuższego trwania biegunki u osób starszych, co zwiększa ryzyko odwodnienia.

Biegunka to częste schorzenie, które może być wywołane przez różne czynniki, w tym infekcje, zatrucia pokarmowe, stres lub przewlekłe choroby układu pokarmowego.

Bardzo często występuje połączenie wymiotów i biegunki, zwłaszcza przy zatruciach pokarmowych. 

Chociaż zazwyczaj biegunka jest krótkotrwała i nie wymaga specjalistycznego leczenia, może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak odwodnienie – szczególnie u dzieci, osób starszych i osób z osłabionym układem odpornościowym. 

Aby zapobiec komplikacjom, ważne jest utrzymanie nawodnienia, unikanie ciężkostrawnych potraw i skonsultowanie się z lekarzem, jeśli objawy pogarszają się lub utrzymują. 

Wczesne rozpoznanie przyczyn biegunki i odpowiednie leczenie są kluczowe dla powrotu do zdrowia i zapobiegania poważnym konsekwencjom. 

Co oznacza częste wypróżnianie się bez biegunki i kiedy się niepokoić? 

Częste wypróżnianie się bez biegunki może świadczyć o zmianach w trawieniu, takich jak zwiększona aktywność jelit lub nawet początek biegunki. Jeśli stolce są normalne, a brak jest innych objawów, takich jak ból czy skurcze żołądka, zazwyczaj nie ma powodów do niepokoju. Jeżeli jednak zmiany w częstotliwości wypróżnień utrzymują się dłużej, należy skonsultować się z lekarzem. 

Jak poradzić sobie z biegunką i wymiotami w domu? 

W przypadku biegunki i wymiotów ważne jest utrzymanie odpowiedniego nawodnienia – wodą, elektrolitami lub domowym bulionem. Wskazany jest odpoczynek, unikanie tłustych i pikantnych potraw oraz wybieranie lekkostrawnych posiłków, takich jak ryż czy banany. Jeśli objawy utrzymują się ponad 48 godzin lub występują oznaki odwodnienia – skonsultuj się z lekarzem. 

Jakie domowe sposoby na biegunkę mogą pomóc? 

Domowe metody i zioła na leczenie biegunki obejmują stosowanie herbaty z rumianku lub mięty, które łagodzą żołądek i redukują skurcze. Inne popularne metody to spożywanie tartego jabłka lub wody ryżowej, które pomagają przywrócić równowagę jelitową i złagodzić objawy biegunki.

Źródła: 

• https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/diarrhea

• https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diarrhea/symptoms-causes/syc-20352241